Pojmovi

biodizel je tečno bio gorivo, proizvedeno iz poljoprivrednih kultura, kao obnovljivih resursa, koje u potpunosti može da zameni fosilno gorivo u motorima sa unutrašnjim sagorevanjem. Biodizel se dobija iz biljnih ulja (soje, uljane repice, suncokreta, palme), kao i iz otpadnih ulja i masti, procesom trans- esterifikacije, uz prisustvo katalizatora. Može se koristiti nezavisno ili u mešavini sa dizelom dobijenim rafinacijom sirove nafte i to u bilo kom odnosu. U zavisnosti od udela biogoriva u mešavini, biodizeli se nazivaju B100 (čist, 100% biodizel), B5 (5% biodizel i 95% fosilni dizel), B20 (20% biodizel i 80% fosilni dizel), itd. Primena biodizela, u poređenju sa fosilnim dizelom, obezbeđuje u smislu zaštite životne sredine smanjenje efekta staklene bašte, kao i redukovanu emisiju sumpornih oksida, suspendovanih čestica i ugljenmonoksida. Kvantifikacija ovih efekata na životnu sredinu vrši se popularnim pristupom «Well-to-Wheel» (WTW), gde se vrši merenje neto emisije tokom celokupnog lanca proizvodnje potrošnje.
Balansiranje sistema Proces kojim se, upravljanjem ponudama za smanjenje ili povećanje proizvodnje i potrošnje u realnom vremenu, postiže sledeći cilj:

1. održava balans između proizvodnje i potrošnje u realnom vremenu,

2. rešava problem zagušenja u prenosnoj mreži i

3. održava potreban nivo regulacione rezerve.

Balansna grupa Grupa sastavljena od određenog broja učesnika na tržištu električne energije (subjekti poravnanja), s pripadajućim primopredajnim mestima, koji se udružuju radi zajedničkog obračuna odstupanja,
Balansni mehanizam Skup pravila i procedura kojima se uređuje ukupan proces balansiranja, obračuna i poravnanja odstupanja.
Balansni obračun Skup pravila i procedura u kojima učestvuju Operator tržišta, Operator prenosne mreže, Operator distributivne mreže i nosioci balansne odgovornosti, odnosno balansno odgovorni subjekti, a koji za krajnji cilj ima obračun količinskog odstupanja, finansijski obračun i poravnanje.
Balansno odgovorni subjekt i Nosilac balansne odgovornosti balansne grupe Balansno odgovorni subjekt je svaki učesnik na tržištu električne energije, koji kao nosilac sopstvene balansne odgovornosti, preuzima finansijsku odgovornost, a Nosilac balansne odgovornosti balansne grupe preuzima finansijsku odgovornost za sopstveno balansno odstupanje i balansno odstupanje članova svoje balansne grupe subjekata poravnanja.
Balansno tržište Dobrovoljno kratkoročno tržište gde učesnici na tržištu mogu dostaviti ponude za povećanje/smanjenje proizvodnje i potrošnje (u MW) Operatoru prenosne mreže za balansiranje sistema. Ovo tržište formira balansnu cijenu za poravnanje odstupanja.
Bazna snaga Vrednost okvirnog voznog reda regulacionih proizvodnih jedinica, koje učestvuju u sekundarnoj regulaciji.
Bilateralni ugovor Kupoprodajni ugovor o prodaji i kupovini električne energije koji neposredno zaključuju učesnici na tržištu električne energije (ugovorne strane), kojim je uređen njihov kupoprodajni odnos.
deregulacija Deregulacija predstavlja program ekonomske politike kojim se smanjuju državna ograničenja, odnosno kontrolne mere, a za cilj ima podsticanje konkurentske borbe u privrednoj grani, odnosno na tržištu. Pitanje deregulacije u velikoj meri obeležilo je transformaciju bivših socijalističkih zemalja u efikasnije, kapitalističke privrede. Komunikacije i transport, tradicionalno regulisane privredne grane, u zapadnim ekonomijama deregulisane su u poslednjoj deceniji. To je za rezultat imalo jačanje konkurencije, rast inovativnosti i učestaliju integraciju između slabijih učesnika na tržištu. Deregulacija na finansijskim tržištima usmerena je na ublažavanje uticaja države i jačanje konkurentske borbe između raznih oblika finansijskih institucija povezanih delovanjem tržišta kapitala.
distribucija električne energije prenošenje električne energije preko distributivnog sistema radi isporuke energije kupcima, osim snabdevanja;
distributer energetski subjekt koji obavlja delatnost distribucije električne energije;
distributivni elektroenergetski sistem (DEES) funkcionalna celina koju čine niskonaponska mreža, srednjenaponska mreža i deo 110kV mreže, kao i drugi energetski objekti, telekomunikacioni sistem, informacioni sistem i druga infrastruktura neophodna za funkcionisanje distributivnog sistema;
EIC kod Međunarodno propisana identifikaciona oznaka za energetske subjekte i učesnike na tržištu električne energije.
elektroenergetski objekti korisnika vodovi, transformatorske stanice, razvodna postrojenja, instalacije, zaštitni i merni uređaji i drugi uređaji koji su osnovna sredstva korisnika čiji je objekt priključen na distributivni sistem;
energetska dozvola – dozvola za izgradnju energetskih objekata
energetska efikasnost prestavlja nastojanje izbegavanje (smanjenje) gubitaka energije bez narušavanja komfora, standarda života ili ekonomske aktivnosti i može se realizovati kako u oblasti proizvodnje tako i potrošnje energije
energetski subjekt pravno lice, odnosno preduzetnik, koje je upisano u registar za obavljanje jedne ili više energetskih delatnosti
Gubici električne energije Pod gubicima električne energije se podrazumijevaju tehnički i komercijalni gubici u prenosnim i distributivnim mrežama.
Interkonektor Interkonektor označava opremu koja se koristi za povezivanje elektroenergetskih sistema.
interna mreža korisnika skup električnih vodova, instalacija i uređaja unutar objekta proizvođača priključenog na distributivni sistem, koji služi za napajanje sopstvene potrošnje male elektrane;
isključenje radnja koju preduzima distributer radi odvajanja postrojenja i instalacija korisnika od distributivne mreže;
ispad kvarom uslovljen prelaz nekog dela distributivnog sistema iz pogonskog stanja u stanje kada ne može da obavlja svoje funkcije;
isporuka predaja energije iz objekata jednog energetskog subjekta u objekat drugog energetskog subjekta ili kupca
Javni snabdevač Snabdevač koji ima odgovornost za snabdevanje električnom energijom nekvalifikovanih kupaca (domaćinstva) i svih malih i nezaštićenih kvalifikovanih kupaca, koji iz bilo kog razloga ne žele da biraju drugog snabdevača.
Konkurentno tržište Mesto gdje je kupoprodaja električne energije determinisana skupom ugovora, pravila o poslovanju i drugih srodnih akata o kupoprodaji električne energije definisanih Tržišnim pravilima.
korisnik distributivnog sistema fizičko ili pravno lice (proizvođač ili kupac) čiji je objekt priključen na distributivni sistem;
kupac električne energije pravno ili fizičko lice koje kupuje električnu energiju;
Kvalifikovani (povlašćeni) proizvođač Proizvođač koji u pojedinom (određenom) proizvodnom objektu proizvodi električnu i toplotnu energiju, ili koji iskorištava otpad ili obnovljive izvore energije za proizvodnju električne energije na ekonomski primjeren način, koji je usklađen sa zaštitom životne sredine
Kvalifikovani kupac – direktni potrošač Kupac koji preuzima sopstvenu balansnu odgovornost.
kvalifikovani kupac – kupac koji kupuje energiju za sopstvene potrebe i koji može slobodno izabrati svog snabdevača energije
Licenca dozvola za obavljanje energetske delatnosti;
Margina sigurnosti Deo prenosnog kapaciteta koji nije predmet aukcije i pokriva:

1. neplanirana odstupanja stvarnih tokova snage zbog djelovanja frekventne regulacije opterećenja,

2. havarijske razmjene električne energije sa drugim sistemima zbog neočekivane neizbalansiranosti sistema u realnom vremenu i

3. netačnosti i nepreciznosti u prikupljanju podataka i očitavanju mjerenja.

Merenje Način upotrebe uređaja koji mjere i registruju količinu i smjer električne energije u vremenu.
Merni period Vremenski period za koji se meri potrošnja električne energije potrošača koji nisu opremljeni mernim uređajima za satnu registraciju potrošnje.
merni uređaj mesto predaje energije i mesto razgraničenja odgovornosti za predatu energiju između energetskih subjekata međusobno, odnosno između energetskog subjekta i kupca energije;
Mesto isporuke (predaje ili preuzimanja) električne energije mesto na kome se električna energija isporučuje, a korisnik je preuzima;
Merno mesto mesto na kome se meri preuzeta električna energija i snaga;
Naknada za uslugu Novčani iznos koji korisnik plaća Operatoru tržišta za pruženu uslugu
Nesatno mereni potrošač Potrošač koji nema satno merenje. Kod nesatno merenog potrošača je neophodno utvrditi profil potrošnje, ili na drugi način procijeniti njegovu satnu potrošnju.
Obnovljivi izvori energije izvori energije koji se nalaze u prirodi i obnavljaju se u celosti ili delimično, posebno energija vodotokova, vetra, neakumulirana sunčeva energija, biomasa, geotermalna energija i dr
Obračunski interval Satni period u kojem se utvrđuju odstupanja predaje/prijema električne energije od voznih redova.
Odgovorni energetski subjekt Licencirani subjekt koji obavlja određenu elektroenergetsku djelatnost, a direktno je uključen u pojedine ili sve aktivnosti na tržištu električne energije (Operator tržišta, Operator prenosne mreže, Operator distributivne mreže i Operator prenosa električne energije).
održivi razvoj predstavlja težnju da se STVORI BOLjI SVET ravnotežom socijalne, ekonomske i faktorima zaštite životne sredine. Harmoničan odnos ekologije i privrede uslov je da se prirodno bogatstvo naše planete sačuva i za buduće generacije.
Odstupanje snage razmjene Manjak snage (negativna vrijednost) ili višak snage (pozitivna vrijednost) u regulacionoj oblasti/bloku sinhrone oblasti, obično mjereno na granicama oblasti, u odnosu na regulacioni program.
Operator distributivne mreže Operator distributivne mreže je energetski subjekt, koji u okviru Operatora distribucije i jedinstvene licence za dvije djelatnosti, upravlja distributivnom mrežom.
operator distributivnog sistema (ODS) energetski subjekt koji obavlja delatnost upravljanja distributivnim sistemom i koji obezbeđuje sistemske usluge;
Operator prenosa Energetski subjekt, pravno ili funkcionalno razdvojen i odgovoran je za korišćenje, pouzdanost, upravljanje, održavanje, i razvoj prenosne mreže, dispečing, usklađivanje proizvodnje i potrošnje, rezerve i vremensko usklađivanje ponude i tražnje. Operator prenosa je imalac licence za prenos električne energije i licence za operatora prenosne mreže.
operator prenosnog sistema (OPS) energetski subjekt koji obavlja delatnost upravljanja prenosnim sistemom i koji obezbeđuje sistemske usluge
operator sistema energetski subjekt koji obavlja delatnost upravljanja prenosnim, transportnim ili distributivnim sistemom, odnosno delatnost upravljanja skladištem prirodnog gasa i koji obezbeđuje sistemske usluge
Operator tržišta Energetski subjekt pravno ili funkcionalno razdvojen, koji je u skladu sa Zakonom i Licencom, ovlašćen za organizovanje i administriranje trgovanja električnom energijom na tržištu električne energije.
operator tržišta energije energetski subjekt koji obavlja poslove organizovanja i upravljanja tržištem energije
Otvoreni ugovor Ugovor o kupoprodaji električne energije, koji su zaključili nosilac balansne odgovornosti balansne grupe i subjekt poravnanja odstupanja (kvalifikovani potrošač). Ovaj ugovor ujedno definiše pripadnost subjekta poravnanja balansnoj grupi.
Pomoćna pravila Sva pravila koja proističu iz osnovnih dokumenata kao što su Tržišna pravila, kodeksi i sl.
Poravnanje Proces obračuna stvarnih odstupanja, poravnanje ugovorenih količina električne energije iz bilateralnih ugovora i sa dan unaprijed tržišta, sa stvarno izmjerenim količinama električne energije.
Poravnanje odstupanja Proces usaglašavanja količina odstupanja.
Prednosno dispečiranje Davanje prioriteta pri dispečiranju kvalifikovanim (povlašćenim) proizvođačima, tj. proizvođačima koji koriste obnovljive izvore energije, otpad ili kombinovano proizvode električnu energiju i toplotu, kao i proizvođačima koji koriste domaće primarne izvore energije, pod uslovom da u bilo kojoj kalendarskoj godini oni ne prelaze 15% od ukupne primarne energije potrebne za proizvodnju električne energije koja se troši u Crnoj Gori.
Prenos Prenos označava prenošenje električne energije putem prenosne mreže do distributivne mreže, ili do potrošača koji su direktno priključeni na prenosnu mrežu, ili do druge prenosne mreže.
Prenosna mreža Interkonektovani sistem vodova i postrojenja koji povezuje proizvođače sa distributivnom mrežom i potrošačima.
priključak na sistem fizički priključak na sistem kojim se povezuje energetski objekat ili objekat kupca sa prenosnim, transportnim, odnosno distributivnim sistemom
Primarna regulacija (primarna regulacija frekvencije) Automatska funkcija regulatora brzine turbine kojom se podešava proizvodnja generatorske jedinice nakon promjene frekvencije.
Primopredajno mjesto Čvorište u električnoj mreži opremljeno mjernom opremom gdje se predaje/prima i mjeri električna energija.
Prinudno snabdijevanje Stanje kada su Operator prenosne mreže i Operator distributivne mreže dužni preuzeti funkciju nosioca balansne odgovornosti balansne grupe, u slučaju kada je odgovornom balansne grupe otkazan balansni ugovor.
pristup sistemu korišćenje sistema radi prenosa, odnosno transporta, distribucije, preuzimanja i predaje ugovorene količine energije u ugovoreno vreme
Produkt trgovanja Ista količina električne energije kojom se trguje u različitim vremenskim intervalima na nivou jednog dana (24 časa). Standardizovani oblici produkata trgovanja su: pojasna energija, trapezna energija, evrotrapezna energija, noćna energija, evronoćna energija i satna energija.
Proizvodnja Fizički ili hemijski proces transformacije goriva i obnovljivih izvora energije u električnu energiju.
Proizvođač Imalac licence koji posjeduje ili upravlja jednom ili više elektrana koje mogu sadržati jednu ili više proizvodnih jedinica.
rastavno mesto jedno ili više mesta u mreži gde se može ostvariti vidno razdvajanje mreže ili instalacije korisnika od distributivnog sistema;
Registracija kvalifikovanih kupaca Proces centralne ragistracije svih kvalifikovanih kupaca koji sprovodi Operator tržišta u skladu sa Tržišnim pravilima.
Registracija učesnika Proces centralne registracije svih učesnika na tržištu električne energije koji sprovodi Operator tržišta u skladu sa Tržišnim pravilima.
Registraciona merenja Uređaji za merenje električne energije, koji omogućavaju merenje i registrovanje predaje/prijema električne energije za svaki pojedinačni obračunski interval (1 sat).
Regulaciono područje Područje za koje je Operator prenosne mreže dužan poravnati nastala odstupanja predaje/prijema električne energije od voznih redova
rešenje o odobrenju za priključenje upravni akt koji, uz saglasnost ODS, izdaje distributer na čiji sistem treba priključiti objekat, a sadrži sve neophodne uslove za priključenje na distributivni sistem;
Satno mjerenje Mjerenje koje pamti (snima) satnu potrošnju, ali je ne prenosi do sistema za poravnanje. Obično se očitava na jednom mjestu.
Satno mjerenje sa poravnanjem Mjerenje koje pamti (snima) satnu potrošnju i podatak automatski prenosi do sistema za poravnanje.
Sekundarna regulacija Automatska, centralizovana funkcija čiji je cilj podešavanje proizvodnje u regulacionoj oblasti radi održavanja programa razmjene sa svim drugim regulacionim oblastima na zadatoj vrijednosti, kako bi se oslobodila rezerva korišćena u primarnoj regulaciji.
Sistemske (pomoćne) usluge Usluge neophodne za rad prenosne i distributivne mreže u cilju omogućavanja nesmetanog, pouzdanog i kvalitetnog snabdijevanja potrošača električnom energijom. One obuhvataju isporuku reaktivne električne energije, regulaciju frekvencije i napona, obrtne rezerve, hladne rezerve, mogućnost starta nakon raspada sistema, kao i balansiranje nenamjernih odstupanja u prenosnoj mreži.
sistemske usluge usluge koje su neophodne za obezbeđivanje sigurnog, pouzdanog i stabilnog funkcionisanja DEES;
Snabdevač Licencirano pravno lice koje se bavi kupovinom i prodajom, kao i preprodajom električne energije kupcima.
Snabdevač poslednjeg izbora Snabdevač koji ima odgovornost da električnom energijom snabdeva kvalifikovane kupce, koji iz bilo kog razloga nisu u mogućnosti da obezbede konkurentno snabdevanje.
Snabdevanje Isporuka i prodaja, uključujući i preprodaju električne energije kupcima.
specifični korisnici kupci na niskom naponu u čijim objektima je instalisana snaga priključka 43,5 kW (63 A) i više, korisnici čiji režim potrošnje može da ugrozi kvalitet napajanja na pripadajućem području distributivnog sistema i korisnici koji ugrožavaju standarde zaštite životne sredine;
tarifni kupac kupac koji kupuje energiju za sopstvene potrebe po propisanom tarifnom sistemu
tranzit prenos, odnosno transport energije koja je poreklom iz druge države, koja je namenjena trećoj državi, a vrši se preko teritorije Republike Srbije ili prenos, odnosno transport energije poreklom iz druge države koja je namenjena toj drugoj državi, a vrši se preko teritorije Republike Srbije
Trgovac Učesnik na tržištu električne energije koji kupuje električnu energiju radi prodaje drugim učesnicima na tržištu, uključujući i kupoprodaju preko interkonektora.
trgovina kupovina i prodaja energije (na veliko, na malo i uvoz i izvoz) i posredovanje i zastupanje na tržištu energije
Tržište dan unaprijed Dobrovoljno, organizovano srednjeročno tržište tipa dan unapred, koje se odvija prije kratkoročnog balansnog tržišta. Na tržištu se, za vrijeme vikenda i praznika, može trgovati i do nekoliko dana unapred.
Tržište električne energije Tržište na kojem se obavlja organizovana razmjena ponuda za prodaju i ponuda za kupovinu električne energije u svim vremenskim okvirima.
Tržište električne energije na bazi bilateralnih ugovora Tržište gdje se trgovanje između dviju strana odvija na osnovu bilateralnih ugovora. Komercijalni uslovi ugovora se, po pravilu, smatraju povjerljivim i poznati su ugovornim stranama.
Učesnik na tržištu električne energije Proizvođač električne energije, Javni snabdjevač, snabdjevač, trgovac i kvalifikovani kupac direktni potrošač, koji imaju pravo trgovanja na tržištu električne energije u Crnoj Gori, u skladu sa Zakonom, Tržišnim pravilima i licencom.
Ugovor o balansnoj odgovornosti Trilateralni ugovor između nosioca balansne odgovornosti, odnosno balansno odgovornog subjekta, Operatora prenosne mreže i Operatora tržišta, kojim se, između ostalog, definišu njihove obaveze i odgovornosti u procesu balansiranja sistema, izračunavanja količinskog obračuna odstupanja i finansijskog poravnanja.
Ugovor o finansijskom poravnanju balansnog obračuna Ugovor kojim se detaljno utvrđuju međusobna prava i obaveze Operatora tržišta i učesnika finansijskog poravnanja nosioca balansne odgovornosti balansne grupe, odnosno balansno odgovornog subjekta, koji proizlaze iz učešća u finansijskom poravnanju balansnog obračuna u skladu sa Tržišnim pravilima i Ugovorom o balansnoj odgovornosti.
Ugovor o korišćenju mreže (pristup mreži) Ugovor između Operatora sistema i svakog korisnika prenosne mreže, koji ima za cilj definisanje tehničkih, pravnih i finansijskih uslova korišćenja prenosne mreže.
Ugovor o kupovini balansne električne energije Ugovor između Operatora prenosne mreže i druge ugovorne strane, kojim se Operatoru prenosne mreže omogućava kupovina električne energije za balansiranje sistema.
Ugovor o poravnanju odstupanja subjekata poravnanja Ugovor između Nosioca balansne odgovornosti i subjekata poravnanja, koji ima za cilj definisanje međusobnih obaveza i odgovornosti vezanih za balansiranje balansne grupe.
ugovor o priključenju na distributivni sistem ugovor o izradi priključka koji se zaključuje između energetskog subjekta i subjekta koji ostvaruje priključenje na DEES;
Ugovor o priključenju na mrežu Ugovor između korisnika mreže i Operatora prenosa električne energije, kojim se definišu tehnički, pravni i finansijski uslovi priključenja postrojenja korisnika na prenosnu mrežu.
Ugovor o pristupu prekograničnim prenosnim kapacitetima Ugovor između Operatora prenosne mreže i učesnika na tržištu električne energije o pristupu prekograničnim prenosnim kapacitetima, koji posebno definiše uslove za nominaciju, raspodjelu i korišćenje prekograničnih prenosnih kapaciteta u različitim vremenskim okvirima.
Ugovor o pružanju sistemskih usluga Ugovor između Operatora prenosne mreže i davaoca sistemskih usluga, kojim se definišu tehnički, pravni i finansijski uslovi obezbjeđivanja sistemskih usluga.
Ugovor o učestvovanju Ugovor između Operatora tržišta i pravnog lica koje želi da učestvuje na tržištu električne energije o njegovom prijemu na tržište i prihvatanju obaveze poštovanja Tržišnih pravila.
Ugovor o učešću na balansnom tržištu električne energije Ugovor između Operatora prenosne mreže i učesnika na tržištu električne energije, koji dobrovoljno želi da učestvuje na balansnom tržištu električne energije, na način davanja ponuda za povećanje/smanjenje proizvodnje i potrošnje po principu količina/cijena.
Uputstva Posebni propisi koje, za sprovođenje određenih odredbi Tržišnih pravila, donosi Operator tržišta.
Vozni red balansne grupe, odnosno balansno odgovornog subjekta Vozni red balansne grupe, odnosno balansno odgovornog subjekta je vozni red razmjene električne energije te balansne grupe, odnosno balansno odgovornog subjekta sa drugim balansnim grupama ili balansno odgovornim subjektima, koji za svaki obračunski interval, a na osnovu evidentiranih bilateralnih ugovora, nosilac balansne odgovornosti balansne grupe, odnosno balansno odgovorni subjekt dostavlja Operatoru tržišta.
Zatvaranje kapije Vrijeme do kojeg su učesnici na tržištu električne energije obavezni dostaviti vozne redove Operatoru tržišta.
Zona tolerancije Veličina odstupanja predaje/ prijema električne energije od voznih redova u kojoj se primjenjuje osnovna cijena odstupanja.

Jedno mišljenje na „Pojmovi

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s